دۆزینەوەی یهك ملیۆن و 44 هەزار تۆن زێڕ و گۆڕانکاری لە ئابووری جیهانیدا
ڕاپۆرت : بێستون محهمهد قهرهداغی
چین، جارێکی تر سەرنجی جیهانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا بە دۆزینەوەی گەورەترین کانگای زێڕ لە مێژووی دوور و درێژی خۆیدا. ئەم دەستکەوتە زانستی و ئابوورییە مەزنە، کە یەدەگێکی سەرسوڕهێنەری 1.44 هەزار تۆن زێڕ لەخۆدەگرێت، نەک تەنها وەک ڕووداوێکی جیۆلۆجی سەیر دەکرێت، بەڵکو وەک گۆڕانکارییەکی ستراتیژی کە دەتوانێت کاریگەرییەکی بەرچاو لەسەر بازاڕی کانزاکانی جیهان و بەهای زێڕ هەبێت.
وەزارەتی سەرچاوە سروشتییەکانی چین بە فەرمی ڕایگەیاند، ئەم کانگا زێڕینە لە پارێزگای لیاونینگ، لە باکووری ڕۆژهەڵاتی وڵات، دۆزراوەتەوە و بە گەورەترین کانگای زێڕی کەم-کوالیتی دادەنرێت لە وڵاتەکەدا. هەرچەندە چڕی زێڕ لە “دادونگۆ” (ناوی کانگاکە) 0.56 گرامە بۆ هەر تۆنێک، بەڵام قەبارە یەکجار زەبەلاحەکەی یەدەگەکە بەهایەکی ئابووری زۆری پێدەبەخشێت.
ئهم گهنجینه لە قووڵایی 115 مەترەوە دەست پێدەکات و تا 913 مەتر درێژ دەبێتەوە، بە تێکڕای ئەستووریی 263 مەتر. هەروەها، هەندێک لە چینەکانی زێڕەکە دەگاتە ئەستووریی 513 مەتر، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ چەندایەتی و دەوڵەمەندی یەدەگەکە.
کاریگەرییە ئابوورییەکانی: ئایا نرخی زێڕ دەگۆڕێت؟
دۆزینەوەی ئەم بڕە زۆرەی زێڕ بە دڵنیاییەوە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ستراتیژییە ئابوورییەکانی چین دەبێت. بەهێزکردنی یەدەگی ستراتیژی زێڕی وڵاتەکە، سەقامگیرییەکی دارایی زیاتر بۆ چین دابین دەکات و کاریگەری لەسەر بڕیارە ئابوورییە نێودەوڵەتییەکانی دەبێت.
لەسەر ئاستی جیهانی، پرسیار ئەوەیە ئایا ئەم یەدەگە گەورەیە کاریگەری لەسەر نرخی زێڕ لە بازاڕە نێودەوڵەتییەکاندا دەبێت؟ لە کورتخایەندا، دۆزینەوەی لەناکاو و قەبارە گەورەی زێڕ دەتوانێت کاریگەرییەکی سنوورداری لەسەر نرخەکان هەبێت، بەتایبەتی ئەگەر دەرهێنانی زێڕەکە بە خێرایی دەست پێبکات و بچێتە بازاڕەوە. بەڵام، لە درێژخایەندا، زیادبوونی خستنەڕووی زێڕ لەلایەن چینەوە دەتوانێت فشار لەسەر نرخەکان دروست بکات و ببێتە هۆی دابەزینێکی کەم لە بەهای زێڕدا، بەتایبەتی ئەگەر خواست لەسەر زێڕ بە هەمان ڕێژە زیاد نەکات.
بەڵام، زێڕ وەک سەرمایەیەکی سەلامەت و پارێزەر لە کاتی ناسەقامگیریی ئابووریدا دەمێنێتەوە، بۆیە هەر گۆڕانکارییەک لە نرخیدا بە وردی لەلایەن بازاڕەوە چاودێری دەکرێت. ئەم پڕۆژەیە وەک وەبەرهێنانێکی ستراتیژی گەورە سەیر دەکرێت کە چین دەگوازێتەوە بۆ پێگەیەکی بەهێزتر لە کەرتی زێڕدا.
لیاونینگ: ناوەندێکی نوێی جیهانی بۆ دەرهێنانی زێڕ؟
بەیاننامەی وەزارەتی سەرچاوە سروشتییەکانی چین جەختی لەوە کردەوە کە ئەم پڕۆژەیە “گرنگییەکی گەورەی هەیە لە بنیادنانی بنکەیەکی جیهانیی ئاست-بەرز بۆ دەرهێنانی زێڕ لە پارێزگای لیاونینگدا”. ئەمەش واتا چین بە نیازە لیاونینگ بکاتە ناوەندێکی پێشەنگی جیهانی لە بواری کانزاکانی زێڕدا، کە ئەمەش کاریگەری گەورەی لەسەر پەرەپێدانی ئابووری ناوچەکە دەبێت، چونکە وەبەرهێنان و هەلی کار و تەکنەلۆژیای نوێ بۆ ئەم پارێزگایە دەهێنێت.
گەورەترین کانگاکانی زێڕ لە جیهاندا:
جیهان چەندین کانگای زێڕی زەبەلاحی تێدایە کە ڕۆڵێکی سەرەکی لە دابینکردنی زێڕ بۆ بازاڕی جیهانی دەبینن. هەندێک لە گرنگترین کانگاکانی زێڕ لە جیهاندا بریتین لە:
- کانگای گراسبرگ (Grasberg Mine) لە ئیندۆنیزیا: یەکێکە لە گەورەترین کانگاکانی زێڕ و مس لە جیهاندا.
- کانگای مۆردنتۆف (Muruntau Gold Mine) لە ئۆزبەکستان: یەکێکە لە گەورەترین کانگاکانی زێڕ لە جیهاندا و دەکەوێتە ناوچەیەکی بیابانی.
- کانگای پۆرتسمۆر (Pueblo Viejo Mine) لە کۆماری دۆمینیکان: کانگایەکی گەورەی زێڕە و بە بەرهەمهێنانی بەرچاوی ناسراوە.
- کانگای کارلین (Carlin Trend) لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: یەکێکە لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی زێڕ لە جیهاندا و چەندین کانگای گەورەی تێدایە.
- کانگای لاهیر (Lihir Gold Mine) لە پاپوای گینێی نوێ: کانگایەکی گەورەیە و دەکەوێتە دوورگەیەکی گڕکانیدا.
دۆزینەوەی کانگای “دادونگۆ”ی چین ئێستا دەچێتە پاڵ ئەم لیستانە و پێگەیەکی دیار لە نەخشەی کانزاکانی جیهاندا بەدەست دەهێنێت و ئهمهش كاریگهری لهسهر ئابوری جیهان دهبێت.