دۆستایهتی كورد و فهڕهنسا
عهتا جهلال
پەیوەندییە مێژوویییەکانی نێوان کورد و فەرەنسا مێژوویەکی دوروو درێژ و ستراتیژی هەیە کە لە سەردەمی جەنگی جیهانی یەکەمەوە دەستپێدەکات. ئەم پەیوەندییە بە شێوازی سەرەکی لە ڕێگەی پەیوەندییەکانی فەرەنسا لەگەڵ ڕێکخراوە کوردییەکان و هەروەها ڕۆڵی فەرەنسا لە ناوچەکەدا بەدیار دەکەوون.
سەردەمی نێوان دوو جەنگی جیهانی ساڵەکانی ) ١٩٢٠ تا ١٩٣٩)
ھەوڵەکانی فەرەنسا بۆ دروستکردنی وڵاتێکی کوردی لەژێر سایەی خۆی
فەرەنسا ھەوڵیدا لە ناوچە کوردنشینەکەی ژێر دەسەڵاتی خۆیدا (بە تایبەت لە ناوچەی حەلب و عەفرین) سیاسەتی “دەوڵەتە بچووکەکان” جێبەجێ بکات. ئەم سیاسەتە مەبەستی لێکدانی نەتەوە جیاوازەکان و لاوازکردنی ناسیۆنالیزمی عەرەبی بوو. فەرەنسا ھەندێک جار پشتیوانی لە ڕێکخراوە کوردییەکان کرد بۆ ئەوەی فشار لەسەر حکومەتی ناوەندیی سووریا دروست بکات بەو ڕێگەیە لاوازی بکات.
پشتگیری سەربازی: فەرەنسا چەک و ڕاهێنانی سەربازیی بە ھەندێک لە ھۆزە کوردییەکانی ناوچەکە دا بۆ شەڕ لەگەڵ ڕکابەرەکانی فەرەنسا تا لەو ڕێگەیەوە بەهێزی کورد بسەلمێنێت .
جەنگی جیهانی یەکەم و ڕێککەوتنە سەربازییەکان:
پەیوەندییە فەرمییەکان لە سەردەمی جەنگی جیهانی یەکەمەوە دەستی پێکرد. فەرەنسا وەک یەکێک لە هێزە سەرەکییەکانی هاوپەیمانی، لەگەڵ بریتانیا، ڕۆڵێکی گرنگیان لە ڕێکخستنی ڕۆژئاوای کوردستان (بە تایبەت لە سەربازی) هەبوو دوای تێکشکاندنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.
پشتیوانی فەرەنسا: فەرەنسا لە مێژوودا لە نێو وڵاتانی ئەورووپا نزیکتر بووەتە لە هەندێک لە ڕێکخراوە کوردییەکان و هەوڵەکانی کورد بۆ مافەکانیان. ئەم پشتیوانیە بە شێوەی دەبلۆماسی، مرۆیی و ڕامیاری بینراوە و پێشکەش کراوە.
شەڕی دژی تیرۆریستی داعش:
لەم ساڵانەی دواییدا، پەیوەندییەکی نزیک لەسەر میدانی شەڕ دروست بووە. کە فەرەنسا وەک ئەندامێکی سەرەکیی کۆڵیسیۆنی نێودەوڵەتی، پشتیوانی سەربازی و ڕاوێژکاری سەربازیی بە هێزەکانی کوردستان (پێشمەرگە) کرد لە شەڕی دژی داعش. ئەم هاوبەستیە ستراتیژییە پەیوەندی نێوان هەرێمی کوردستان و ووڵاتی فەرەنسای زۆر بەهێز کرد.
پەیوەندی کۆمەڵایەتی و مرۆیی
کۆمەڵگەی کورد لە فەرەنسا: کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی کورد لە فەرەنسا دەژین، بە تایبەت لە شاری ستەرسبرۆگ. ئەم کۆمەڵگەیە چەندین ڕێکخراوی سیاسی، کولتووری و مرۆیییان پێکهێناوە کە چەکەرەپێکردنی مافەکانی کورد و ناساندنی کولتوری کوردی لە فەرەنسا .
زانست و خوێندن: زانکۆ و سەنتەرە ئەکادیمییەکانی فەرەنسا (وەک زانکۆی سوربۆن) لە بواری کوردولوجی (Kurdology)دا چالاکن و چەندین توێژینەوەیان لەسەر زمان، مێژوو و کولتوری کوردی ئەنجام داوە.
بازرگانی: پەیوەندی ئابووری لە نێوان کورد و فەرەنسا لە ساڵانی دواییدا گەشەی کردووە. کۆمپانیا فەرەنسییەکان لە بواری وزە (وەک کۆمپانیای TotalEnergies)، ئاو و کشتوکاڵ و تەکنەلۆژیای پێکهاتوودا ڕویان لە هەرێمی کوردستان کردووە و هەندێک لە پڕۆژەکانیان لەێرە ئەنجام دەدەن.
· پەروەردەکردنی پیشەسازی: فەرەنسا لە ڕێگەی کونسوڵخانەکەی لە هەولێرەوە، هەوڵی پەروەردەکردنی پەیوەندی ئابووری و بازرگانی دەدا.
پتەو کردنی پەیوەندیەکان:
ئەوەی کە گرنگە و جێگەی سەرنجە لە چەن ڕۆژی ڕابردوو وڵاتی فەرەنسا بانگێشتی گەورە کەسایەتی و مەرجەعی باڵای کورد ڕێزدار ( مەسعود بارزانی) یان کرد بۆ ئەو وڵاتە بە مەبەستی ناولێنانی شەقامێک بە ناوی پیرۆزی( پێشمەرگە) کە ئەم هەڵوێستەی وڵاتی فەرەنسا تایبەتمەندی خۆی هەیە ،وەک وەفایەک بەرامبەر بە هێزێکی کاریگەر و چاونەتر لەهەمبەر تیرۆر لەلایەک و بانگهێشتی جەنابی سەرۆک وەک داکۆکی کار لە مافی ڕەوای کورد و وەک پێشمەرگەیەکیش لەو کردنەوە و ناولێنانە ئەمادەیی هەبوو ، ناو لێنانی شەقامێک بۆ وڵاتێکی ئەوروپی و بەتایبەت فەرەنسای دۆست تایبەتمەندی خۆیی هەیە ، دەبێت کسایەتیەکی تێکۆشە و کاریگەر ،یان شەهیدێکی ڕێگای ڕزگاری وڵات، هێزێکی وڵات پارێز ،کەسایەتی نیشتیمان پەرو، خزمەتی بە وڵات و ژینگەو دانیشتوان کردبێت ، ئەوجا شەقامێک یان پارکێک و شوێنێکی گشتی دەکرێت بە ناویەوە ،کەوایە هێزی پێشمەرگە وەک هێزێکی کاریگەر و دۆستی فەرەنسا لەهەمبەر ڕوبەڕوبونەوەیان بەرامبەر گەورەترین ڕێکخراوی تیرۆریستی ، سەلمێنەری ئەو ڕاستیەیە کە خزمەتی بە کۆی مرۆڤایەتی کردوە.